سپاس فراوان از جناب آقای دکتر ابراهیم امیدوار که روشنا بخش این راه پر فراز و نشیب بودند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول: کلیات
مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………3
2-1- فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………..5
3-1- اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………..6
1-3-1- اهداف علمی…………………………………………………………………………………………………………………………………..6
2-3-1- اهداف کاربردی………………………………………………………………………………………………………………………………6
4-1-تعاریف………………………………………………………………………………………………………………………………………………….6
1-4-1- زمین لغزش……………………………………………………………………………………………………………………………………6
1-4-1-1-پیکر شناسی زمین لغزش…………………………………………………………………………………………………………..7
1-4-2-1- ابعاد زمین لغزش…………………………………………………………………………………………………………………….10
1-4-3-1- علل وقوع زمین لغزش ها……………………………………………………………………………………………………….11
1-4-3-1-1- عوامل زمین شناسی…………………………………………………………………………………………………………..12
1-4-3-2-1- عوامل ریخت شناسی…………………………………………………………………………………………………………12
1-4-3-3-1- عوامل انسانی………………………………………………………………………………………………………………………13
1-4-4-1- خسارات زمین لغزش………………………………………………………………………………………………………………16
5-1- زمین آمار (ژئواستاتیستیک)……………………………………………………………………………………………………………18
1-5-1- متغیر ناحیه‌ای……………………………………………………………………………………………………………………………..19
2-5-1- تغییر نما ………………………………………………………………………………………………………………………………….19
1-2-5-1- اجزای تغییر نمای ایده‌آل………………………………………………………………………………………………………20
1-2-5-1-1- دامنه تاثیر………………………………………………………………………………………………………………………….20
1-2-5-2-1- سقف واریوگرام………………………………………………………………………………………………………………….21
1-2-5-3-1- اثر قطعه‌ای ………………………………………………………………………………………………………………………22
6-1- روش کریجینگ………………………………………………………………………………………………………………………………..22
6-1-1- معادلات کریجینگ …………………………………………………………………………………………………………………..22
6-2-1- ویژگی‌های کریجینگ…………………………………………………………………………………………………………………23
7-1- بررسی روش‌های میانیا‌بی و انتخاب مناسب‌ترین روش………………………………………………………………….24
1-7-1- روش تیسن…………………………………………………………………………………………………………………………………26
2-7-1- روش عکس فاصله……………………………………………………………………………………………………………………….26
3-7-1- روش‌های زمین آمار…………………………………………………………………………………………………………………….26
فصل دوم: پیشینه تحقیق
بررسی سوابق پژوهشی در داخل کشور……………………………………………………………………………………….29
2-2- بررسی سوابق پژوهشی در خارج از کشور……………………………………………………………………………………….34
فصل سوم: مواد و روش‌ها
3-1- منطقه مورد مطالعه………………………………………………………………………………………………………………………….40
3-2- زمین‌شناسی استان مازندران…………………………………………………………………………………………………………..41
3-3- آب و هوای استان مازندران……………………………………………………………………………………………………………..45
3-4- اقلیم استان مازندران……………………………………………………………………………………………………………………….45
3-4-1- ناهمواری‌های استان مازندران…………………………………………………………………………………………………..46
3-5-کوه‌های استان مازندران……………………………………………………………………………………………………………………48
3-6-پوشش گیاهی استان مازندران………………………………………………………………………………………………………….48
3-7- باد ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………49
3-8- بارش ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….50
3-9- داده‌های مورد استفاده……………………………………………………………………………………………………………………..51
3-9-1- داده‌های بارش……………………………………………………………………………………………………………………………..51
3-9-2- مشخصات ایستگاه‌های مورد مطالعه…………………………………………………………………………………………..51
3-9-3- داده‌های زمین لغزش………………………………………………………………………………………………………………….53
3-10 – روش انجام پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………..54
3-10 -1- کنترل صحت و همگنی داده‌ها……………………………………………………………………………………………….54
3-10-2- انتخاب پایه زمانی مشترک ……………………………………………………………………………………………………..55
3-10-3- بازسازی و تطویل آمار………………………………………………………………………………………………………………55
3-10 – 4- بررسی مشخصات آماری داده‌ها…………………………………………………………………………………………….56
3-10 -5- تهیه نقشه پارامترهای مختلف بارش………………………………………………………………………………………57
3-10 -6- تهیه نقشه پراکنش نقاط زمین لغزش…………………………………………………………………………………….57
3-10 -7- محاسبه پارامترهای مختلف بارش در نقاط زمین‌لغزش‌ها……………………………………………………..57
3-10 -8- محاسبه پارامترهای مورفومتریک زمین لغزش……………………………………………………………………….58
3-10 -9- بررسی ارتباط بین پارامترهای مورفومتری زمین‌لغزش‌ها و خصوصیات بارش………………………58
3-10-9-1 – آزمون همبستگی………………………………………………………………………………………………………………..58
3-10-9-2- تحلیل آماری………………………………………………………………………………………………………………………..59
فصل چهارم: نتایج
4-1- بررسی پارامترهای مختلف بارندگی…………………………………………………………………………………………………61
4-2- محاسبه پارامترهای مختلف بارش…………………………………………………………………………………………………..62
4-2-تهیه نقشه پارامترهای مختلف بارش………………………………………………………………………………………………..74
4-3- نقشه پراکنش زمین‌لغزش‌ها……………………………………………………………………………………………………………84
4-4- بررسی آماری ارتباط بین خصوصیات لغزش و بارندگی………………………………………………………………….85
4-4-1- آزمون همبستگی…………………………………………………………………………………………………………………………85
4-4-2- تحلیل آماری……………………………………………………………………………………………………………………………….87
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
اثبات فرضیات………………………………………………………………………………………………………………………………………….102
پیشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………………………………….103
منابع
منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………………………….105
منابع انگلیسی………………………………………………………………………………………………………………………………………….110
چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………………………………………112
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3-1- طبقه‌بندی اقلیم ایستگاه‌های موجوددراستان مازندران به روش‌های دکترکریمی و دومارتن (کتاب جغرافیای تاریخی مازندران)…………………………………………………………………………………………………………..47
جدول 3-2- مشخصات ایستگاه‌های مورد مطالعه در استان مازندران……………………………………………………..52
جدول4- 1- میانگین ماهانه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………………………….61
جدول4- 2-میانگین بارش دوره‌ی 35 ساله آماری در ایستگاه‌های مورد مطالعه……………………………………62
جدول4- 3- نسبت درصد بیشترین میزان بارندگی در ایستگاه های مختلف………………………………………….73
جدول4- 4- مشخصات مناسب‌ترین مدل‌های واریوگرام به دست آمده برای پارامترهای مختلف بارش..74
جدول 4- 5- نتایج آزمون همبستگی پیرسون بین مقادیر پارامترهای بارندگی و مورفومتری……………….86
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل1- 1- اجزای مختلف زمین لغزش……………………………………………………………………………………………………10
شکل1-2نمونه ای از زمین لغزش در استان مازندران در روستای گرمستان از توابع شهرستان ساری…..18
شکل1- 3- اجزای تغییر نمای ایده آل……………………………………………………………………………………………………..21
شکل3-1- نقشه موقعیت استان مازندران در ایران…………………………………………………………………………………..41
شکل4- 1- میانگین بارش سالانه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………………..63
شکل4- 2- میانگین بارش روزانه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران………………………………………………63
شکل4- 3- میانگین حداکثر کل بارش در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………64
شکل4- 4- میانگین بارش در فصل بهار در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………..64
شکل4- 5- میانگین بارش در فصل تابستان در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………….65
شکل4- 6- میانگین بارش در فصل پاییز در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران………………………………….65
شکل4- 7- میانگین بارش فصل زمستان در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………66
شکل4- 8- میانگین بارش فروردین ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………66
شکل4- 9- میانگین بارش اردیبهشت ماه در ایستگاه های مختلف استان مازندران……………………………….67
شکل4- 10- میانگین بارش خرداد ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………….67
شکل4- 11- میانگین بارش تیر ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران………………………………………….68
شکل4- 12- میانگین بارش مرداد ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………..68
شکل4- 13- میانگین بارش شهریور ماه درایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………69
شکل4- 14- میانگین بارش مهر ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………………69
شکل4- 15- میانگین بارش آبان ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران………………………………………..70
شکل4- 16- میانگین بارش آذرماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………………..70
شکل4- 17- میانگین بارش دی ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………………71
شکل4- 18- میانگین بارش بهمن ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران……………………………………..71
شکل4- 19- میانگین بارش اسفند ماه در ایستگاه‌های مختلف استان مازندران…………………………………….72
شکل4- 20- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فصل بهار…………………………………………..75
شکل4- 21- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فصل تابستان………………………………………75

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

شکل4- 22- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فصل پاییز…………………………………………..76
شکل4- 23- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فصل زمستان……………………………………..76
شکل4- 24- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در فروردین ماه………………………………………..77
شکل4- 25- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در اردیبهشت ماه…………………………………….77
شکل4- 26- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در خرداد ماه……………………………………………78
شکل4- 27- پراکنش باران درنقاط مختلف استان مازندران در تیر ماه………………………………………………….78
شکل4- 28- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در مرداد ماه…………………………………………….79
شکل4- 29- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در شهریور ماه………………………………………….79
شکل4- 30- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در مهر ماه………………………………………………..80
شکل4- 31- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در آبان ماه……………………………………………….80
شکل4- 32- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در آذر ماه…………………………………………………81
شکل4- 33- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در دی ماه……………………………………………….81
شکل4- 34- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در بهمن ماه…………………………………………….82
شکل4- 35- پراکنش باران در نقاط مختلف استان مازندران در اسفند ماه……………………………………………82
شکل4- 36- پراکنش روزانه باران در نقاط مختلف استان مازندران………………………………………………………..83
شکل4- 37- پراکنش سالانه باران در نقاط مختلف استان مازندران……………………………………………………….83
شکل4-38- پراکنش کل باران در نقاط مختلف استان مازندران……………………………………………………………84
شکل4-39- موقعیت زمین لغزش‌های موجود روی نقشه استان مازندران………………………………………………85
شکل 4- 40- نمودار طبقات بارش متوسط فروردین ماه……………………………………………………………………….87
شکل 4- 41- نمودار طبقات بارش متوسط اردیبهشت ماه…………………………………………………………………….88
شکل 4- 42- نمودار طبقات بارش متوسط خرداد ماه………………………………………………………………………….88
شکل 4- 43- نمودار طبقات بارش متوسط تیر ماه………………………………………………………………………………..89
شکل 4- 44- نمودار طبقات بارش متوسط مرداد ماه…………………………………………………………………………….90
شکل 4- 45- نمودار طبقات بارش متوسط شهریور ماه…………………………………………………………………………90
شکل 4- 46- نمودار طبقات بارش متوسط مهر ماه………………………………………………………………………………91
شکل 4- 47- نمودار طبقات بارش متوسط آبان ماه………………………………………………………………………………92
شکل 4- 48- نمودار طبقات بارش متوسط آذر ماه………………………………………………………………………………..92
شکل 4- 49- نمودار طبقات بارش متوسط دی ماه……………………………………………………………………………….93
شکل 4- 50- نمودار طبقات بارش متوسط بهمن ماه…………………………………………………………………………….94
شکل 4- 51- نمودار طبقات بارش متوسط اسفند ماه……………………………………………………………………………94
شکل 4- 52- نمودار طبقات بارش متوسط فصل بهار……………………………………………………………………………95
شکل 4- 53- نمودار طبقات بارش متوسط فصل تابستان……………………………………………………………………..95
شکل 4- 54- نمودار طبقات بارش متوسط فصل پاییز…………………………………………………………………………..96
شکل 4- 55- نمودار طبقات بارش متوسط فصل زمستان……………………………………………………………………..96
شکل 4- 56- نمودار طبقات بارش متوسط حداکثر روزانه……………………………………………………………………..97
شکل 4- 57- نمودار طبقات بارش متوسط حداکثر کل…………………………………………………………………………97
شکل 4- 58- نمودار طبقات بارش متوسط سالانه…………………………………………………………………………………98
تأثیر مؤلفه‏های مختلف بارندگی بر خصوصیات مورفومتری زمین لغزش‌های استان مازندران
به وسیله: سارا محمدنژاد اردشیری
چکیده
زمین لغزش یکی از فرایندهای اصلی زمین ریختی است که تکامل چشمانداز مناطق کوهستانی را تحت تاثیر قرار داده و سبب ایجاد حوادث فاجعه برانگیزی میشود، زمینلغزشها در ایران بهخصوص در حوضههای شمال کشور، یکی از مهمترین بلایای طبیعی هستند که همه ساله نقش بسزایی در تخریب جادههای ارتباطی تخریب مراتع، باغها و مناطق مسکونی و همچنین ایجاد فرسایش و انتقال حجم بالای رسوب به حوضههای آبخیز کشورمان دارند. بارندگی از عوامل اصلی وقوع زمینلغزشها به شمار میرود. شدت بارش و دوام آن نقش عمدهای در وقوع زمین لغزش به عهده دارد، که البته به عوامل چندی از قبیل شرایط اقلیمی، توپوگرافی و ساختمان زمینشناسی شیبها و نفوذپذیری دامنه نیز وابسته است.با توجه به اینکه خصوصیات مختلف ب بارندگی در مناطق مختلف تغییر مینمایند و از آنجایی که خصوصیات زمینلغزشها نیز در اثر تغییرات مکانی دارای تغییراتی هستند بنابراین شاید بتوان این تغییرات را به تغییر در خصوصیات مختلف بارندگی نسبت داد. در این تحقیق سعی بر این خواهد بود که ارتباط بین تغییرات مکانی خصوصیات بارش و تغییرات خصوصیات مورفومتریک زمینلغزشهای استان مازندران بررسی گردیده و در صورت معنیداری این ارتباط به روابطی آماری دست پیدا نماییم. خصوصیات ریختشناسی زمینلغزشها که در این تحقیق مورد بررسی قرار میگیرند شامل مساحت، حجم، عمق، ضریب معادل اصطکاک )نسبت ارتفاع به طول لغزش) و … میباشد. همچنین خصوصیات بارندگی نیز شامل متوسط بارندگی سالانه، متوسط بارندگی ماهانه در ماههای پرباران سال، متوسط بارندگی ماهانه در فصل پرباران سال، حداکثر شدت 24 ساعته و … میباشند. نکتهای که در این مورد قابل پرداختن میباشد این است که وقتی پارامترهای مختلف بارش به صورت طبقات مختلف دستهبندی گردید، شاخصهای مورفومتریک دارای تغییراتی در هر طبقه بود. شاخص ضریب تغییر شکل طولی در همهی طبقات مختلف بارش دارای روند افزایشی و شاخص ضریب تغییر شکل دارای روند کاهشی بوده است.
کلمات کلیدی: زمین لغزش، خصوصیات مورفومتریک، خصوصیات بارش، استان مازندران

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

فصل اول

کلیات
1-1- مقدمه
زمین لغزش یکی از فرایندهای اصلی زمین ریختی است که تکامل چشماندازمناطق کوهستانی را تحت تاثیر قرار داده و سبب ایجاد حوادث فاجعه برانگیزی میشود،زمینلغزشها از جمله ویرانگرترین حوادث طبیعی در مناطق شیبدار به حساب میآیند(کانانگو و همکاران1،2006). زمین لغزش یک معضل جهانی بوده و متداولترین نوع از پدیده های طبیعی شکل دهنده سطح زمین میباشد که در تمامی دورانهای زمینشناسی به وقوع پیوسته است(ثروتی، 1381). خسارات وارد به مناطق مسکونی و زیر بنای اقتصادی و همچنین تلفات انسانی ناشی از زمینلغزشها در سراسر جهان در حال افزایش است. طی دهه 1990 زمین‌لغزشها تقریبا %9 بلایای طبیعی که در سراسر جهان اتفاق افتادهاند را به خود اختصاص دادهاند. سالانه در جهان 1000 کشته و 4 میلیون دلار خسارت مالی در اثر وقوع زمینلغزشها ایجاد میشوند. عوامل متعددی مانند شرایط زمینشناسی، شرایط هیدرولوژی و هیدروژئولوژی، وضعیت توپوگرافی و مورفولوژی، آب و هوا و هوازدگی بر پایداری یک شیب تاثیر گذاشته و میتوانند سبب ایجاد زمینلغزش شوند(گارفی و همکاران2، 2007). زمینلغزشها در اثر بسیاری عوامل محرک از قبیل زلزله، بارندگی و ذوب سریع برف ایجاد شده و تحت تاثیر عواملی مثل توپوگرافی، نوع سنگ و خاک، شکستگیها و سطوح بستر و میزان رطوبت قرار میگیرند )ترنر و اسکات3، 1996). زمینلغزشها در ایران بهخصوص در حوضههای شمال کشور، یکی از مهمترین بلایای طبیعی هستند که همه ساله نقش بسزایی در تخریب جادههای ارتباطی تخریب مراتع، باغها و مناطق مسکونی و همچنین ایجاد فرسایش و انتقال حجم بالای رسوب به حوضههای آبخیز کشورمان دارند (کلارستاقی وهمکاران، 2007). بارندگی از عوامل اصلی وقوع زمینلغزشها به شمار میرود. شدت بارش و دوام آن نقش عمدهای در وقوع زمینلغزش به عهده دارد، که البته به عوامل چندی از قبیل شرایط اقلیمی، توپوگرافی و ساختمان زمینشناسی شیبها و نفوذپذیری دامنه نیز وابسته است(اسپیزوآ4،2002). بیشترین تعداد گسیختگی دامنهها بعد از بارندگیهای سنگین یا ذوب برف در بهار و به علت نفوذ آب در شکافها صورت میگیرد. شدت تأثیر عامل بارش در ناپایداری دامنهها به شرایط آب و هوایی، توپوگرافی منطقه، ساختارهای زمین شناسی دامنهها، نفوذ پذیری و سایرخواص تودههای سنگی و خاکی بستگی دارد(زندی، 1378). با توجه به اینکه خصوصیات مختلف بارندگی در مناطق مختلف تغییر مینمایند و از آنجایی که خصوصیات زمینلغزشها نیز در اثر تغییرات مکانی دارای تغییراتی هستند(موسوی خطیر و همکاران، 1388). بنابراین شاید بتوان این تغییرات را به تغییر در خصوصیات مختلف بارندگی نسبت داد. در این تحقیق سعی بر این خواهد بود که ارتباط بین تغییرات مکانی خصوصیات بارش و تغییرات خصوصیات ریختشناسی زمینلغزشها بررسی گردیده و در صورت معنیداری این ارتباط به روابطی آماری دست پیدا نماییم. خصوصیات ریختشناسی زمینلغزشها که در این تحقیق مورد بررسی قرار میگیرند شامل مساحت، حجم، عمق، ضریب معادل اصطکاک (نسبت ارتفاع به طول لغزش) و … می‌باشد. همچنین خصوصیات بارندگی نیز شامل متوسط بارندگی سالانه، متوسط بارندگی ماهانه در ماههای پرباران سال، متوسط بارندگی ماهانه در فصل پرباران سال، حداکثر شدت 24 ساعته و … میباشند.
بروز پدیدهی زمینلغزش میتواند ناشی از عوامل متعدد زمینشناسی، ژئومورفولوژیکی، هیدرولوژیکی، بیولوژیکی و انسانی باشد، ولی معمولا در شروع زمین لغزش تنها یک محرک خارجی یا عامل ماشهای یک نقش محوری دارد. بارندگی شدید، ذوب سریع برف، تغییرات ناگهانی در سطح آب زیرزمینی، زلزله و فرسایش با سرعت زیاد از مهمترین عوامل ماشهای زمین لغزشها برشمرده می شوند(سیدل و اوچیای5،2006). کانن و الن6 در سال 1958 و کروزیر7 در سال 1999 و ژیکوب و ویترلی5در سال 2003، بارندگی را به عنوان متداولترین عامل ماشهای وقوع زمین لغزشها بر شمردهاند.
مفهوم آستانه بارندگی برای وقوع زمین لغزش را نخستین بار کمبل8 در سال 1975 بیان کرد. سپس استارکل در سال 1979 موفق شد آن را در قالب روابط شدت و مدت بارندگی تئوریزه کند. سطح حداقل یا حداکثر کمیت مورد نیاز برای رخ دادن یک فرایند یا قرار گرفتن در وضعیت تغییر را میتوان آستانه برشمرد. این نکته که بعضی رخدادهای بارندگی سبب لغزش میشوند و بعضی دیگر چنین اثری ندارند، می تواند مبنایی برای پژوهش علمی در مورد آنالیز رابطهی بین مقادیر بارندگی و شروع لغزش باشد. به دست آوردن چنین رابطهای با شناسایی آستانههای بارندگی میتواند با استفاده از مبانی تجربی آستانههای بارندگی حاصل میشود(کروزیر،1986).
2-1- فرضیات تحقیق
1- خصوصیات مورفومتریک زمینلغزشها و مولفههای بارندگیدراستان مازندران دارای تغییرپذیری مکانی است.
2- تغییرات بارندگی میتواند بر روی خصوصیات مورفومتریک زمینلغزشها در استان مازندران تاثیرگذار باشد.
3-1- اهداف تحقیق
1-3-1- اهداف علمی
تاثیرمولفه‏های مختلف بارندگی برخصوصیات مورفومتری زمینلغزشهای استان مازندران
بررسی پراکنش مکانی خصوصیات بارش دراستان مازندران
بررسی پراکنش مکانی خصوصیات زمین لغزشها در استان مازندران
بررسی ارتباط بین خصوصیات بارش و خصوصیات زمینلغزشها در استان مازندران
2-3-1- اهداف کاربردی
تعیین موثرترین پارامترهای مرتبط با بارندگی به منظور کاهش تاثیر عامل بارش در وقوع زمینلغزشهای استان مازندران
4-1-تعاریف
1-4-1- زمینلغزش
اصـطلاح زمین لغزش توسط بسیاری از دانشمندان تعریف شده است.گاهی این اصطلاح برای هر نوع توده خاکی که به سمت پایین دامنه حرکت کند، به کار میرود. و در برخی موارد، اشاره به تیپ خاصی از حرکات تودهای دارد.
زمینلغزشها دستهاى از حرکات تودهاى مىباشند که جابهجایى مواد سنگى یا خاکى دامنه تحت تاثیر قوه ثقل را در بر مىگیرد. این حرکت در سطح گسیختگى مشخص صورت مىگیرد و براساس معیارهایى چون سطح گسیختگى، مواد لغزشى، عوامل لغزش و…. به انواع مختلفى تقسیم مىشوند.
1-1-4-1-پیکر شناسی زمین لغزش
انجمن بین المللی زمینشناسی مهندسی وابسته به سازمان یونسکو9 در راستای طرح تهیه بانک اطلاعات زمین لغزشها، در سال 1990 در قالب انتشار مقالهای اقدام به انتشار فهرست اصطلاحات پیشنهادی برای توصیف یک زمین لغزش شاخص10 نمود. این اصطلاحات به معرفی ابعاد و اجزا مختلف یک زمین لغزش می‌پردازد. در شکل 1- 1 اجزای مختلف زمینلغزش نشان داده شده است.
تاج11
در عمل، مواد جابجا نشده در یک زمین لغزش که در مجاورت بالاترین بخش پرتگاه 12 اصلی لغزش قرار دارند.
افتگاه اصلی13
سطحی با شیب تند، واقع در لبه بالایی لغزش که در اثر جدایش قطعه جابجا شده از زمین، حاصل شده است. پرتگاه گسلی بخش قابل مشاهده سطح گسیختگی می باشد.
توده اصلی14
بخشی از توده جابجا شده زمین لغزش، که سطح گسیختگی را در بین افتگاه اصلی و پنجه لغزش پوشانده است.
پای لغزش15
آن بخش از زمین لغزش است که از محدوده پنجه سطح گسیختگی فراتر رفته و سطح اولیه زمین را می‌پوشاند.
نوک لغزش16
دورترین و جلوترین نقطه مواد جابجا شده از قله یک زمین لغزش، نوک لغزش نامیده میشود.
پنجه17
انحنای لبه توده جابجا شده مواد، در پایین ترین سطح را، پنجه زمین لغزش نامند.
سطح گسیختگی18
سطحی در زیر توده جابجا شده که حرکت توده مواد در راستای آن صورت میپذیرد. همچنین سطح لغزش و سطح برش نیز گفته می شود. در صورت صفحهای بودن آن صفحه لغزش و صفحه برش گفته میشود.
پنجه سطح گسیختگی 19
محل تلاقی ییلاقی پایینترین سطح صفحه گسیختگی با سطح اولیه زمین است.
سطح جدایش6
بخشی از سطح کنونی زمین که توسط پای لغزش پوشیده شده است.
توده جابجا شده20
تودهای از مواد تشکیل دهنده زمین که در اثر لغزش از جای اصلی خود در دامنه جابجا شدهاند.
پهنه تهی شدگی21
پهنهای از لغزش در توده جابجا شده که در قبل رخ داد، در زیر سطح اولیه زمین واقع بوده است.
پهنه تجمع3
پهنهای از لغزش که پیش از رخ داد، در بالای سطح اولیه زمین قرارداشته است.
توده تهی شده4
حجمی از مواد جابجا شده که سطح گسیختگی را می پوشاند و زیر سطح اولیه زمین بوده است.
قله5
بالاترین نقطه تماس بین توده جابجا شده و افتگاه اصلی لغزش است.
پهلوی لغزش6
مواد جابجا نشده مجاور پهلوهای سطح گسیختگی که در صورت نگاه از تاج لغزش به سمت جلو، با پهلو راست و پهلو چپ معرفی میشوند و در غیر این صورت توسط کمپاس با استفاده از جهات جغرافیایی معرفی میشوند.
1-4-2-1- ابعاد زمین لغزش
طول صفحه گسیختگی 22Lr
این طول شامل مسافت بین پنجه صفحه گسیختگی تا تاج لغزش است.
طول توده جابجا شده Ld23
فاصله بین قله تا نوک لغزش را نامند.
طول کلی لغزش L24
فاصله بین تاج لغزش تا نوک لغزش میباشد.
شکل1- 1- اجزای مختلف زمین لغزش
پهنای توده جابجا شده Wd1
بیشینه پهنای توده جابجا شده که بر Ld عمود باشد.
عمق صفحه گسیختگی Dr2
بیشینه مقدار عمق گسیختگی که بر سطح اولیه زمین عمود است.
عمق توده جابجا شدهDd25
بیشینه عمق توده جابجا شده که به سطح توده جابجا شده عمود است.
1-4-3-1- علل وقوع زمین لغزشها
لغزش عبارت است از پایین افتادن و یا حرکت یکپارچه و اغلب سریع حجمی از مواد رسوبی در امتداد دامنه ها . این پدیده بیشتر در سنگهای منفصل دانه دانه عمل میکند و حضور آب در پیدایش آن الزامی است چنانچه سنگها از طبقات سخت و سست تشکیل شده باشند نفوذ آب در لایهی سست حجم عظیمی از سنگ های سخت و یکپارچه فوقانی آنها را جا به جا می نماید (محمودی، 1374). در طـبیعت نمونههای فراوانی از لغزش وجود دارد و در ابعاد بسیار متفاوت کوچک یا بزرگ عمل میکنند .همانند تمام حرکات یکپارچه، جابجایی مواد و در امتداد سطح لغزش، به علت وجود آب دخالت نیروی جاذبه را آسان میسازد. گاهی در رسوبهای منفصل دانهریز این پدیدهها آنچنان آرام و غیر قابل پیشبینی عمل میکنند که عوارض انسانی داخل محدوده آن بدون آسیب چندانی پا برجای میمانند. نمونهی مشخص آن در غرب ایران در جنوب غربی کامیاران است. تودهی لغزشی اغلب خشک است اما سطح لغزش همیشه مرطوب و حالت کلی دارد. بنابراین متناسب با لایههای تشکیل دهنده سنگها، آبهای نفوذی میتوانند یکی از عوامل مهم در پیدایش آن باشند در این حالت غالبا سطح لغزش نیمرخ کاو و خمیده دارد. این خمیدگی اغلب حرکتی چرخشی به توده لغزنده تحمیل می کند. به طور کلی دلایل وقوع زمین لغزش را میتوان به سه دسته کـلی عوامل زمین شناسی ، عوامل ریخت شناسی و عوامل انسانی دسته بندی نمود. که در زیر تقسیم بندی مربوط به هر دسته ذکر شده است .
1-4-3-1-1- عوامل زمین شناسی
الف) وجود موادحساس یا ضعیف
ب) وجود مواد هوا زده
ج) حضور مواد برش یافته، درز دار یا ترک خورده
د) ناپیوستگی با جهت یافتگی مخالف) لایه بندی، شیستوزیته، گسل، سطوح تماس ( و…
ه) تفاوت در نفوذ پذیری و یا سختی مواد
1-4-3-2-1- عوامل ریخت شناسی
الف) بالا آمدگی ناشی از فعالیت های تکنوتیکی یا آتشفشانی
ب) حذف فشار سر بار ناشی از ذوب یخچال ها
ج) فرسایش رودخانه ای، موجی یا یخچال در پنجه دامنه یا حاشیه کناری آن
د) فرسایش زیر زمینی(انحلال، جوشش)
ه) بارگذاری رسوبی بر روی دامنه یا بالای آن
و) حذف پوشش گیاهی و آتش سوزی، خشکسالی
ز) ذوب شدن برفها
ح) هوازدگی ناشی از یخ زدن– ذوب شدن
ط) هوازدگی ناشی از انقباض – انبساط
1-4-3-3-1- عوامل انسانی
الف) حفاری بر روی دامنه یا پنجه آن
ب) بارگذاری بر روی دامنه یا پنجه آن
ج) افت سطح آب زیر زمینی
د) قطع درختان جنگلی
ه) آبیاری
و) معدن کاری
ز) نوسانات لرزهای مصنوعی
ه) نشت آب از تاسیسات
بارش باران به صورت مداوم و طولانی یا کوتاه مدت و شدید، مهمترین عامل اقلیمی ایجاد کننده زمین لغزش‌هاست. تاثیر این عامل را میتوان در مناطق و موقعیتهای مختلف به شکلهای زیر در نظر گرفت:
1- زمینلغزشهای ناشی از بارندگیهای شدید در مناطق مرطوب؛ مثل زمین لغزشهای ناشی از بارندگی‌های شدید در منطقه زاگرس.
2- زمینلغزشهای ناشی از بارندگیهای شدید درمناطق خشک؛ وقوع این زمینلغزش‌ها هنگام بارندگی‌های استثنایی قابل انتظار است.
3- زمینلغزشهای ناشی از بارندگیهای مداوم در مناطق مرطوب، مثل زمینلغزشهای سال 72 در نقاط مختلف گیلان و مازندران.
4- در بعضی مناطق با بارندگی کم، وجود جریان آب زیرزمینی در مناطق دور دست از طریق درزهها، گسل‌ها و سطوح لایه‌بندی و جذب آنها در لایههای بالای جریان آب زیرزمینی، ایجاد ناپایداری میکند. نمونههای این نوع گسیختگی در مجاورت چشمههای کارستیک در زاگرس وجود دارند.
5- عمل رودخانهها در مواقع سیلابی که از طریق فرسایش پیچه شیبها موجب ناپایداری کنارههای خود میشوند(معماریان، 1377).
در این زمینه، بررسیها نشان میدهد که قریب 80 درصد زمینلغزشها به دنبال بارندگی های اواخر زمستان و اوایل بهار به وقوع میپیوندند و نزدیک به 60 درصد در کنار جریانهای آبی رخ دادهاند که می توانند بار رسوبی رودخانهها را افز ایش داده، در نهایت موجب بروز سیلاب های گل آلوده شوند که علاوه بر وارد نمودن خسارات مالی و جانی از عمر مفید سازههای آبی مستقر بر روی رودخانهها نیز کاسته شود(زمردیان، 1373).
مطالعات گستردهای نیز در زمینهی علل وقوع زمینلغزش صورت گرفته که از جملهی آنها میتوان به نکته‌های زیر اشاره کرد:
کلارستاقی(1381) عواملی مانند دامنه و فاصله از گسل و فاصله ازشبکه هیدروگرافی را دارای تاثیر کم در زمین لغزشها عنوان نمود .
دومهری(1382) شرایط زمینشناسی و وضعیت توپوگرافی و آب و هوا و جهت دامنه را ازعوامل مهم لغزش دانسته است .
گرائی(1385) عوامل موثر در لغزش را شیب و جهت دامنه و فاصله از گسل و کاربری اراضی و بارندگی بیان نموده است .
زیزیر26(1999) مهمترین عوامل موثر در لغزش را ساختار زمینشناسی و سنگشناسی کاربری زمین و وجود لغزشهای قدیمی و فعالیتهای انسانی عنوان نموده است .
ود و همکاران27(2001) بافت سنگین خاک و شیب بالای دامنهها را از عوامل اصلی زمینلغزشها بیان نموده است .
کوماک و همکاران28(2006) شیب، سنگشناسی و نوع پوشش را عامل مهم زمینلغزشها عنوان نموده است.
حسنی(1373) عوامل موثر در ناپایداری دامنه، بافت و رطوبت خاک و شیب دامنهها را عنوان نمود .
فیض نیا(1380) جاده سازی غیر اصولی و وجود خاکهای ریزدانه را از عوامل مهم لغزش میداند .
شایان ذکر است که نقش عوامل انسانی در وقوع زمین لغزشها نیز درخور توجه است، حدود 35 درصد از زمینلغزشهای موجود در بانک اطلاعاتی در اثر دخالتها و فعالیتهای بیرویه انسان چون راهسازی غلط، تخریب پوشش گیاهی و تبدیل آنها به دیمزارهای کم بازده، بارگذاری از طریق ایجاد سکونتگاهها و … تحریک و تشدید گردیدهاند.
زمینلغزش یکی از خطرات طبیعی به شمار میرود که هر ساله خسارات جانی و مالی فراوانی را به همراه دارد. وقوع زمینلغزش در مناطق شمالی کشور و به دلیل تبدیل اراضی جنگلی به زمینهای زراعی و جادهها در حال افزایش است و یکی از راهکارهای مهم برای کاهش خسارات ناشی از وقوع زمین لغزشها دوری جستن از این مناطق است.
1-4-4-1- خسارات زمین لغزش
زمین لغزش عبارت است ازحرکات کلی و عمقی تمام قشر خاک برروی سطح زمین مادری که هر ساله موجب خسارتهای سنگینی می گردد که گاهی جبران این خسارتها ممکن نیست و نیازمند صرف وقت و هزینهی بسیاری است(خسروزاده،1387). سرعت عملکرد و وسعت آنها غالبا پدیدههای دیدنی و گاهی فاجعه بار به وجود می آورد و ممکن است دهها و یا صدها هزار متر مکعب سنگ و خاک را یک جا تحت تاثیر قرار دهند این پدیده بیشتر در سنگهای منفصل دانه دانه عمل می کند. کشور ما با توپوگرافی عمدتا کوهستانی، فعالیت زمین ساختی و لرزه خیزی زیاد، شرایط متنوع زمین شناسی و اقلیمی، عمده شرایط طبیعی را برای ایجاد طیف وسیعی از زمین لغزشها داراست( نیک اندیش،1376). بلایای طبیعی به عنوان بزرگترین دشمن انسان باعث کشته شدن و مجروح شدن سالانه صدها هزار نفر و بیخانمان شدن میلیونها نفر در سراسر جهان میشود. از این رهگذر زمینلغزش یکی از معضلات جهانی پیش روی انسان دارای اهمیت خاص میباشد با توجه به این که زمینلغزشها نسبت به سایر بلایای طبیعی مدیریت پذیرتر می باشند لذا شناخت این پدیده در جهت جلوگیری از خسارات ناشی از آن از اهمیت زیادی برخوردار است (گرایی 1385).
ایران نیز به دلیل مساعد بودن شرایط جغرافیایی و فقدان مدیریت جامع محیطی و عدم رعایت آستانههای محیطی به عنوان یک کشور پرخطر به شمار میآید به طوری که جزء 10 کشور بلاخیز جهان قرار گرفته است و هر ساله پدیده ی زمین لغزش در مناطق کوهستانی و مرتفع کشور خسارات وصدمات قابل توجه ای به بار میآورد (کرم1380). زمینلغزشها از نظر تخریب و یا تهدید منابع ارضی به ویژه در دهههای اخیر سبب شده است که این پدیده از جنبههای مختلف مورد کنکاش قرار گیرد. بر اساس برآوردهای اولیه، سالانه حدود 500 میلیارد ریال خسارات مالی از طریق زمینلغزشها بر کشور وارد میشود (ایزانلو،1376). همچنین براساس آمار اولیه، بانک اطلاعاتی زمین لغزشهای کشور خسارات ناشی از 2548 زمین لغزش بالغ بر 107 کشته و 386 میلیارد ریال است (وزارت جهاد کشاورزی،1383).
خساراتی که لغزش وارد میکند به صورت زیر است:
1- تخریب جنگلها و مراتع
2- تخریب راههای ارتباطی
3- تخریب منازل مسکونی وتجاری
4- تخریب پلها
5- رسوبزایی و بر هم زدن سیستم آب وخاک
6- از بین بردن ابنیه تاریخی
7- تخریب باغات و اراضی کشاورزی
8- خسارات جانی و مالی زیاد
9- خسارت به سازهها، تاسیسات ومنابع طبیعی
10- خسارت به نیروگاهها، راه آهن، شبکه آبرسانی وخطوط آب و برق
 میزان خسارات اقتصادی ناشی از زمین لغزش در کشورهای پیشرفته بیشتر است ولی طبق مطالعات انجام شده توسط مرکز مطالعات بلایای طبیعی سازمان ملل متحد برای بسیاری از کشورهای درحال توسعه این خسارات یک و دو درصد تولید ناخالص ملی آنها است (مهدوی فر، 1376). شکل 1-2، نمونه ای از خسارت وارده به یکی از راههای روستایی در اثر زمین لغزش در استان مازندران را نشان میدهد.
شکل1- -2نمونه ای از زمینلغزش در استان مازندران در روستای گرمستان از توابع شهرستان ساری
5-1- زمین آمار29(ژئواستاتیستیک)
شاخصهای زیادی برای کمی کردن نحوه پراکنش متغیرهای محیطی با در نظر گرفتن تغییرات مکانی آنها وجود دارد که از بارزترین آنها میتوان به روشهای زمین آمار اشاره کرد (تورنر،2001 ). زمین آمار شاخه‌ای از آمار که در آن مختصات دادههای مربوط به جامعه تحت بررسی، و به تبع آن ساختار فضایی دادههای مربوط مورد مطالعه قرار میگیرد. از دیدگاه زمین آمار هر نمونه تا یک حداکثر فاصلهای معین با نمونههای اطراف خود ارتباط فضایی دارد، این فاصله حداکثر، دامنه تاثیر نامیده میشود که دارای اهمیت فراوانی است. امروزه روشهای زمین آماری علیرغم پیچیدگی آنها به دلیل کاربرد نرم افزاری کامپیوتری در شاخههای مختلف علوم خصوصا علوم محیطی و منابع طبیعی کاربرد فراوانی دارد (حسنی پاک،1386).
1-5-1- متغیر ناحیهای
اختلاف مقادیر یک متغیر ناحیهای از دو مولفه تصادفی و جزمی تشکیل میشود، بنابراین ساختار متغیر ناحیهای نیز شامل دو بخش ساختار مولفه جزمی و ساختار مولفه تصادفی است. ساختار مولفه تصادفی چیزی است که اصطلاحا ساختار فضایی نامیده میشود و تابعی است از فاصله ولی مستقل از مختصات. از خواص متغیرهای ناحیهای این است که بزرگی اختلاف مقادیر آنها در زمان یا مکان متناسب با فاصله زمانی یا مکانی آنها است. به عبارت دیگر در فواصل زمانی و یا مکانی نزدیک به هم احتمال اختلاف بین مقدار مولفههای تصادفی کمتر و در فواصل زمانی و یا مکانی دور از هم احتمال اختلاف بین مولفه تصادفی بیشتر میگردد (محمدی،1377).
2-5-1- تغییر نما30
تابع واریوگرام، ابزار کلیدی در نظریهی متغیرهای ناحیهای است. واریوگرام تجربی، عبارت از متوسط مجذور اختلافات بین دو مشاهده ((x+h )Z ,(x)Z) در دو موقعیت مکانی واقع در فضای نمونهبرداری است که توسط آرایه از هم جدا شدهاند:
y ̂(h)=1.1/(2N(h)) ∑_(i=1)^(N(h))▒〖(z(x_(i+h ) 〗))^2
() N، عبارت از جفت نمونههای جدا شده توسط h است. هم چنین واریوگرام تجربی را میتوان برای جهات مختلف جغرافیایی و همچنین، شبکههای نمونهبرداری منظم و غیرمنظم نیز محاسبه کرد (محمدی،1377).
1-2-5-1- اجزای تغییر نمای ایدهآل
1-2-5-1-1- دامنه تاثیر31
برای یک متغیر ناحیهای با ساختار فضایی، توزیع طوری است که تشابه مقدار متغیر ناحیهای برای نقاط نزدیک به هم نسبت به نقاط دور ازهم بیشتر است. لذا با افزایش فاصله زمانی یا مکانی بین نمونهها به حدی میرسیم که از آن به بعد مقدار متغیر ناحیهای در نقاط اطراف یکدیگر بر هم تاثیر چندانی ندارند و با افزایش فاصله مقدار واریوگرام تغییر معنیداری نمیکند. به این فاصله دامنه یا شعاع تاثیر میگویند (محمدی،1385). در شکل 1-3 اجزای تغییر نمای ایده آل نشان داده شده است.
شکل1- 3- اجزای تغییر نمای ایده آل
1-2-5-2-1- سقف32 واریوگرام
همچنان که افزایش مییابد مقدار هر واریوگرام از مقادیر کم شروع شده و پس از فراز و نشیبهایی که ممکن است به سمت حد ثابتی میل کند. بنابراین بعضی از واریوگرامها به مقدار نسبتا ثابتی میرسند که بعد از آن هر چه فاصله بیشتر شود مقدار واریوگرام تغییر معنیداری نمیکند. به این مقدار نسبتا ثابت که تغییرات آن فقط تصادفی است سیل یا سقف گفته میشود (محمدی،1385).
1-2-5-3-1- اثر قطعهای33
از نظر تئوری مقدار واریوگرام به ازاء =0 باید به حداقل مقدار خود یعنی به صفر تنزل کند. ولی در عمل واریوگرامهای واقعی که محصول تجربه میباشند، معمولا از چنین شرایطی تبعیت نمیکنند. به مقدار واریوگرام به ازاء =0 اثر قطعهای گفته میشود (محمدی،1385).
6-1- روش کریجینگ34
در زمین آمار، روشهای مختلفی برای تخمین وجود دارد که در زیر به شرح یک روش عمده از آن می‌پردازیم. به طور کلی تخمین زمین آماری فرایندی است که طی آن میتوان مقدار یک کمیت در نقاطی با مختصات معلوم را با استفاده از مقدار همان کمیت در نقاط دیگری با مختصات معلوم به دست آورد. از مهمترین ویژگیهای کریجینگ آن است که به ازای هر تخمینی خطای مرتبط با آن را میتوان محاسبه کرد. بنابراین برای هر مقدار تخمین زده شده میتوان دامنه اطمینان آن تخمین را محاسبه کرد.
6-1-1- معادلات کریجینگ
از آن جایی که کریجینگ یک میانگین متحرک وزندار است، این تخمینگر به صورت زیر تعریف می‌شود:
z_v=∑_(i=1)^n▒z_i z_vi
که در آن z_v عیار تخمینی λ_i وزن یا اهمیت کمیت وابسته به نمونه iام وz_vi عیار نمونه iام است. این نوع کریجینگ را کریجینگ خطی مینامند زیرا ترکیب خطی از n داده است. شرط استفاده از این تخمین‌گر آن است که متغیر z توزیع نرمال داشته باشد. در صورتی که متغیر مورد نظر توزیع نرمال نداشته باشد، باید از کریجینگ غیرخطی استفاده کرد و یا میتوان ابتدا تبدیلی پیدا کرد که توزیع متغیر مورد نظر را به نرمال تبدیل کند و آنگاه روی دادههای تبدیل یافته کریجینگ خطی انجام داد. تخمینگر کریجینگ بهترین تخمینگر نااریب است. لذا باید اول عاری از خطای سیستماتیک باشد و ثانیا واریانس تخمین آن حداقل باشد (محمدی،1377).
6-2-1- ویژگیهای کریجینگ

دسته بندی : پایان نامه

دیدگاهتان را بنویسید